I Have Something To Say: Selected Poems

Бақтықожа Ізмұхамбетов

Бақтықожа Ізмұхамбетов — қазіргі қазақ әдебиетіндегі сирек тұлға: ең жоғары дәрежелі мемлекет қайраткері әрі халықаралық деңгейде танылған ғалым бола тұра, поэзияға — ресми баяндамалардың жолдары арасында, жиналыс аралығындағы үзілістерде және таң алдындағы тыныштықта туатын сол үнсіз ақиқатқа — адал болып қалды.

Ол 1948 жылғы 1 қыркүйекте Атырау облысының шалғай ауылында дүниеге келді. Оның өмір жолы — Қазақстан тарихының айнасы: мұнайлы өлкенің заманауи мемлекетке айналуы. Ең төменнен — Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде бұрғышының көмекшісі болып бастап, бұрғышы, инженер, аға инженер, бас технолог, экспедиция басшысы және ірі мұнай компанияларының бас директоры дәрежесіне дейін көтерілді. Мемлекеттік қызметі Энергетика министрлігінде жалғасты: бөлім бастығы, басқарма бастығы, министрдің бірінші орынбасары, министр. Кейін Батыс Қазақстан және Атырау облыстарының әкімі, Мәжіліс төрағасы қызметтерін атқарды, қазір — «Аманат» партиясынан Парламент депутаты. Бұл өрлеудің әр кезеңі жай мансап сатысы емес, елдің қалыптасуындағы шешуші жылдарда Отанға қызмет ету еді.

Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетінің түлегі — оқу орнының №12 Алтын белгісінің иегері — Ізмұхамбетов ондаған жылдар бойы тәуелсіз Қазақстанның энергетика саласын құрды. Техника ғылымдарының докторы, бес өнертабыстың (авторлық куәліктің), бес монографияның және жетпістен астам ғылыми еңбектің авторы. Еңбектері халықаралық деңгейде танылды — бір монографиясы 1994 жылы Канаданың Монреаль қаласында жарық көрді — әрі ол ірі ұлттық компанияларды басқара жүріп, Қазақстанды әлемдік аренада таныстырды.

Еңбегі Қазақстанның «Құрмет», «Парасат», «Отан» ордендерімен, Ресейдің Халықтар достығы орденімен және Украинаның «Еңбегі үшін» орденімен аталды. 2023 жылы оған «Қазақстанның Еңбек Ері» атағы берілді.

Алайда Ізмұхамбетовтің басқа қыры да бар: анасы тартқан күй әуені мен филолог әкесі дарытқан тіл құрметіне бөленіп өскен адам. Бұл Ізмұхамбетов қойын дәптерінен қол үзген емес: жиналыс пен сапар аралығында өлең жолдарын түртіп жүрді. Билік жүрегін қатайтпады, жоғары лауазым қарапайым ақиқаттарды — туған жер сұлулығын, ата-баба даналығын, халқының қайғысы мен қуанышын — көруден жаңылтпады.

Поэзиясы оны Қазақстан Жазушылар одағының мүшелігіне жеткізіп, ел шекарасынан әлдеқайда асып кетті. Өлең жинақтары француз, орыс және әзербайжан тілдерінде жарық көрді, туындылары Түркия, Башқұртстан және Татарстан Жазушылар одақтарының баспаларында басылды. Бірақ мәселе ресми мойындауда емес. Бұл өлеңдерде тарих тұтқасында тұрып та ең қымбат қасиеттерін — таңғалу, жанашырлық таныту, сүю қабілетін — сақтап қалған адамның куәлігі бар.

Жайық өзені, ұшы-қиырсыз дала, жерлестерінің жүздері — бәрі оның жырларында туристік экзотика емес, ақын көзімен көрген өмірдің өзі болып өріледі. Енді аударманың арқасында ағылшын тілді оқырман да осы қайталанбас дүниетанымға ортақтаса алады: онда мәңгілік өткіншіден жарқырап көрінеді, бір адамның тағдыры тұтас халықтың тағдырын бейнелейді.